سید علی اصغر شفیع پور
تماس با من
پروفایل من
نویسنده (های) وبلاگ سید علی اصغر شفیع پور
آرشیو وبلاگ
      اشتوکلین ()
زمین شناسی منطقه شهمیرزاد نویسنده: سید علی اصغر شفیع پور - ۱۳٩۳/٢/۱٤

زمین شناسی منطقه شهمیرزاد (تشکیلات زمین شناسی برش گردنه بشم-شهمیرزاد-سمنان ، گسل ها و وضعیت لرزه خیزی منطقه شهمیرزاد

همزمان با فعالیت های کوهزایی آلپ – هیمالیابر اثر برخورد ورقه های سنگ کره هند و عربستان به ورقه ی اوراسیا موجب شده تا  قسمتی از رسوبات بستر دریا ی تتیس شروع به ارتفاع گرفتن و خارج شدن از بستر دریا کند، نتیجه اینکه حرکات کوهزایی دوره ترشیاری زمین شناسی  (حدود ۶۰ میلیون سال قبل)موجب پیدایش رشته کوههای البرز در شمال ایران و  از جمله   استان  سمنان گردید. شهر شهمیرزاد در دامنه جنوبی رشته کوه های البرز شرقی قرار گرفته است.

قسمتی از رشته کوههای شمالی ایران که از آذربایجان غربی شروع و به کوههای شرق خراسان و افغانستان می پیوندد،از نظر جغرافیایی رشته کوه البرز نامیده می شود.رشته کوههای البرز از تنگه منجیل رودبارآغاز و تا گردنه خوش ییلاق شاهرود ادامه دارد.از دیدگاه زمین شناسی ساختمانی ، این رشته کوه ها به پهنه های چندی تقسیم شده اند که ساده ترین این پهنه ها ، تقسیم آن به البرز غربی، البرز مرکزی و البرز شرقی است ، افزون بر تفاوت های چندی از دیدگاه های چینه شناسی و ریخت شناسی ، از مهم ترین تفاوت های آن ها می توان به جهت کوه ها در این سه بخش اشاره کرد که البرز شرقی با جهت ،شمالشرقی- جنوب غربی ، البرز مرکزی تقریبا شرقی -غربی و البرز غربی نیز با جهت شمال غربی- جنوب شرقی در شمال ایران گسترده شده اند. درنتیجه رشته کوههای البرز مانند قوسی در جنوب دریای خزر قرار گرفته که تحدب آن به سمت جنوب و دشت کویر است.هر تغییر جهت مربوط به اثر گذاری کوهزایی های یکی از دوران زمین شناسی است. برای مثال ، روند شمال شرقی- جنوب غربی البرز شرقی را نتیجه کوهزایی کالدونین ایران می دانند که به «روند کالدونی» نیز شهرت دارد.(۱)

منطقه شهمیرزاد در بخش زمین ساختی البرز قرار گرفته است شکل گیری این رشته کوه شدیدا مشروط بر واژگونی گسل های کششی قبلی بوده که مخصوصا در بخش جنوبی این رشته کوه بسیار چشمگیر است. تراست های رخنمون یافته که جابجایی زیادی دارند در نیمه جنوبی مشاهده می شوند،جایی که لایه های پرکامبرین در چندین ناحیه روی لایه های ترشیری رانده شده اند.(۲)

از نظر چینه شناسی سنگهای منطقه( حوضه رود چاشم تا سمنان )می توان گفت که این حوضه از سنگهای رسوبی دریایی (دریای تتیس) و رسوبات قاره ای پوشیده شده اند.سنگهای نفوذی و آتشفشانی ،کم و بیش در همه جا دیده می شوند. سنگهای دگرگونی در این حوضه خیلی کم است و بیشتر آنها از انواع دگرگونی مجاورتی هستند. این حوضه از دوران پرکامبرین تا عصر حاضر (سنوزوئیک) به جز سنگ دوره سیلورین ،بقیه سنگها ی سیستم قابل تشخیص هستند.در زیر به اختصاربه تشکیلات زمین شناسی منطقه (حوضه رود چاشم تا سمنان می پردازیم:

تشکیلات پیش از دوران کامبرین(پرکامبرین) :

در شمال شهمیرزاد و همچنین در حوالی مزرعه لاج (در ۹ کیلومتری شمال شرق شهمیرزاد) قدیمی ترین سنگهای این حوضه دیده می شوند و همه جا به وسیله گسل یا راندگی های مهم در کنار سنگهای جوان تر قرار گرفته اند . سنگهای پرکامبرین به دو قسمت عمده تقسیم می شوند که این دو قسمت به وسیله ناپیوستگی شیب دار از یکدیگر جدا شده اند،سنگهایی که در زیر ناپیوستگی جای دارند دارای دگرگونی خفیفی هستند ولی سنگهای روی ناپیوستگی آنها از نوع دگرگونه نیستند.در ارتفاعات شمالی خط تقسیم ، تشکیلات مربوط به پرکامبرین را سازند باروت تشکیل می دهد،که از قدیمی ترین سنگ های این حوضه است. این واحد سنگ هایی به نام شیل ماسه سنگی به رنگ سبز خاکستری و قرمز ارغوانی است تشکیل شده است و در قسمت بالا دارای لایه های دولومیت و آهکی است . در مزرعه ریگاب ۱۲ کیلومتری شرق شهمیرزاد و مزرعه لاج زیر سازند باروت دولومیت و آهک ضخیمی وجود دارد که به وسیله گسل انزاب در کنار آهک های کرتاسه قرار گرفته و مربوط به سازند سلطانیه است . در شمال شهمیرزاد در کوه کاهش و مزرعه لاج سازند باروت ، شیل های قرمز رنگی قرار دارند که به سازند زاگون تعلق دارند. در غرب چاشم عدسیهای گچی در درون باروت تشکیل شده که برونزد گیهای این گچ ها در ارتباط با گسله ها می باشد و در سنگ های زاگون لکه های سفید رنگی دیده می شود.

تشکیلات دوران اول زمین شناسی:

روی سازند زاگون همه جا ماسه سنگ های قرمز رنگی قرار دارد که جزء سازند لالون است . ارتباط زاگون با لالون به طور کامل تدریجی است. از نگاه لیتولوژی لالون از ماسه سنگ های آرتوزی تشکیل شده و مشخص ترین ویژگی آن ساختی متقاطع است. لایه های شیلی نیز در این سازند دیده می شود که دارای ساخت ریپل مارک است. گسترش سازند لالون در قسمت انتهای شمال حوضه رود سمنان است.از کامبرین میانی سازند میلاد را می توان دید .سراسر این حوضه جز کوه چندران که سنگهای کربونیفر در آن وجود ندارد،همه جا از سازند جیرود و سنگ های آهکی و کمی شیل تشکیل شده اند که جزء سازند مبارکه است. در شمال باختری چاشم گدازه های بازالتی تیره رنگی دیده می شود که به طور مستقیم روی سازند میلاد قرار گرفته است و روی آن ماسه سنگ و کمی آهک ماسه سنگی دونین بالایی تشکیل شده است.

تشکیلات دورن دوم زمین شناسی:

در دوره تریاس سازند الیکا دیده شده است که لایه های نازکی از آهک با فسیل زیادی از نرم تنان و اثر کرم ها ،سنگ های دولومیتی ضخیم لایه و سخت که بیشترین قسمت سیستم تریاس را در بر می گیرد. در بسیاری از جاها روی سازند الیکا قرار دارند، همه سنگ هایی که در فاصله الیکا در زیر و دلیچای در بالا تشکیل شده اند به نام سازند شمشک نامیده می شوند.این سنگ ها عبارتند از بازالت و آندزیت،لایه های لاتریتی آهن دار، شیل،ماسه سنگ و لایه های آهکی درون آنها که مارن ها بالای آنها قرار دارند. گسترش جغرافیایی سازند شمشک و بخش های مربوط به آن  خیلی زیاد است به طوری که رخساره آهکی کرتاسه در محل غار دربند شناخته شده است.

تشکیلات دوران سوم زمین شناسی (ترشیاری):

رسوبات این دوران دارای گسترش فراوانی است. به دنبال فاز کوهزایی پایان کرتاسه (لارامید) محیط رسوبگذاری و نوع حوضه رسوبی دچار تغییرات عمده ای شد.پالئوژن با یک واحد قرمز رنگ ماسه سنگی – کنگلومرایی آغاز شده که با دگر شیبی  روی سنگ های کهنسال تر قرار گرفته و آن گاه سنگ های آذر آواری گسترش زیادی یافته اند. سن سازند فجن را به پالئوسن نسبت می دهند که در قسمت گسل بشم و حوضه دیگتاش است.قسمت عمده ای از بخش فرو نشسته چاشم (میان گسل بشم و آستانه) را شیل ، مارن و مقداری توف تشکیل داده اند.به طوری که قسمت مارنی که گسترش بیشتری دارد بسیار فرسایش پذیر است. سازند قم در شرق ، جنوب شرق آبادی چاشم یکنواخت بوده و از آهک های آواری و یا زیست آواری تشکیل شده است.

تشکیلات دوران چهارم( کواترنر) :

مجموعه نهشته هایی که سن آنها به کواترنر نسبت داده شده ، نهشته های آبرفتی (رودخانه و سیلاب) هستند که به صورت پادگانه ، دشت هاو کفه ها در قسمت های مختلف حوضه گسترده شده اند. نهشته های آبرفتی نیز به مقدار کم در جنوب شرقی حوضه در دشت سمنان گسترش دارد و در دامنه های پرشیب و پای دیواره ها مجموعه ای از فرو ریخته ها و واریزه های دامنه ای دیده می شوند.(۳)

دیدار از برش گردنه بشم – شهمیرزاد – سمنان :

ایستگاه ۱:گردنه بشم:

گردنه بشم ،مرز تقسیم آب شهمیرزاد و فیروزکوه است که بیش از ۲۵۰۰ متر بلندی دارد. گسل راندگی بشم دارای روند شمال شرقی – جنوب غربی است که باعث رانده شدن کوه های جنوبی آن روی فرو نشست دشت چاشم می شود و دارای شیبی به سمت جنوب است . این گسل سراسر پهنای ناحیه سمنان را در می نوردد و به سوی غرب ، در دشت کندیان از میان می رود.دنباله شرقی آن در ناحیه شورستان-رسم رودبار ،به گسل بزرگ آبیک – شاهرود می پیوندد.بیشینه جابجایی قائم آن در ناحیه کبود دره است که با پهلو گرفتن سازند باروت با سنگ های مارنی ائوسن مشخص می شود و نزدیک به ۴۰۰۰متر است.در ایستگاه بشم می توان ابتدا بخش هایی از سازند باروت شامل شیل،سیلستون های به رنگ سبز زیتونی و بنفش و صورتی و سنگ آهک های کریستالیزه بودار،با لایه بندی تیغه ای و دارای آثار فسیل آلگ (استروماتولیت )و توده های دولومیتی به صورت میان لایه به رنگ خاکستری و سیاه رنگ را مشاهده کرد . ستبرای این سازند در این محل بیش از ۱۰۰۰متر است .سن این سازند بر پایه یافته های نوین کامبرین زیرین تعیین شده است.

سازند زاگون:

این سازند که لیتولوژی آن را شیل و شیل های ماسه دار به رنگ قرمز متمایل به صورتی رنگ تشکیل داده ،با همبری عادی روی سازند باروت قرار گرفته که دارای ضخامتی در حدود ۲۵۰ تا ۳۰۰ متر است. از این سازند در بعضی جاهای رشته کوه های البرز ،فسیل های نه چندان مشخص از دینوفلاژله ها گزارش شده ،ولی در این مقطع با توجه به دانسته های کنونی ،دیده نشده است. برش نمونه آن در دره زاگون شمال تهران جای دارد. سن این سازند همانند سازند باروت ،کامبرین زیرین است.

سازند لالون:

روی سازند زاگون و با همبری عادی ،سازند لالون قرار دارد که برش نمونه آن در نزدیکی روستای لالون (شمال تهران) جای دارد. از ستبرایی در حدود ۴۰۰ تا ۴۵۰ متر از ماسه سنگ های آرکوزی به رنگ قرمز تا قرمز جگری با لایه بندی متوسط تا درشت هستند.در این سازند ،ساختار های رسوبی هم چون لایه بندی متقاطع دیده می شود و آثاری از رد پای کروزیانا در بعضی جاهای آن وجود دارد. سن سازند لالون ،کامبرین زیرین است.

سازند میلا:

روی سازند لالون ،تقریبا در همه جای ایران این سازند رخنمون دارد ،ستبرایی در حدود ۵۰ متر از ماسه سنگ دانه درشت سفید رنگی  که نیمه آرکوزی است قرار می گیرد که به نام کوارتزیت فوقانی شهرت دارد.بعضی زمین شناسان ، این واحد سنگی را بخشی از سازند لالون محسوب می دارند و برخی دیگر آن را واحد سنگی قاعده سازند میلا می دانند که نظریه قرار دادن آن در قاعده میلا به عنوان آغاز پیشروی این سازند ، منطقی تر به نظر می رسد.

سازند میلا که برش نمونه آن در میلا کوه (شمال شرقی سمنان )و در فاصله نه چندان دور از برش مورد بحث قرار دارد ،از پنج عضو تشکیل شده است که در این برش نیز دیده می شوند و عبارتند از:

-         عضو دولومیتی که از دولومیت های خاکستری تیره چرت دار با لایه بندی های ضخیم تشکیل شده و ضخامتی در حدود ۱۵۰ تا ۲۰۰ متر دارد و به طور هم شیب، روی واحد کوارتزیت فوقانی قرار می گیرد.

-         عضو های دوم  تا چهارم  با ستبرایی در حدود ۲۵۰ تا ۳۰۰ متر ، از سنگ آهک و مارن سنگ با لایه بندی های منظم تشکیل شده اند که در بخش سنگ آهک های اسپاریتی  انها ، فسیل های تریلوبیت و بازوپائیان (بیلینگ سلا) مشاهده می شوند.

-         عضو پنجم این سازند ف از سیلتستون و ماسه سنگ ، همرا چندین لایه آهکی به رنگ سبز تا سبز تیره با لایه بندی نامنظم و ضخامتی در حدود ۱۰۰ تا ۱۵۰ متر تشکیل شده است.

سازند جیرود:

در این برش ، نهشته های دوره سیلورین وجود ندارند و رسوبات دوره دونین میانی – کربونیفر زیرین با واسطه «ناپیوستگی هم شیب» روی عضو پنجم از سازند میلا قرار گرفته است . لیتولوژی این سازند را ماسه سنگ های کوارتزیتی قرمز و سفید رنگ دانه درشت و گاهی کنگلومرایی در قسمت زیرین و سنگ آهک های فسیل دار از نوع بازوپایان که به خوبی حفظ نشده اند ، در قسمت بالایی آن تشکیل داده اند.در قاعده این سازند ، روانه های اولیوین بازالت دیده می شود. سن این سازند را بر پایه فسیل های یافت شده در مقطع نمونه آن (بیشتر از انواع اسپی ریفر) دونین میانی تا کربونیفر زیرین تعیین کرده اند. ضخامت این سازند حدود ۱۷۰ تا ۲۰۰ متر برآورد می شود که شامل هر دو بخش آن است.

سازند مبارک:

سازند مبارک در این برش از ستبرایی در حدود ۲۵۰تا ۳۰۰ متر در سنگ آهک توده ای – صخره ساز تشکیل شده که به رنگ خاکستری تا سیاه رنگ هستند. در قاعده آن ، چند مارن سنگ وجود دارد که دارای فسیل است. لایه بندی سنگ آهک ها ، ضخیم تا متوسط است و در آنها فسیل های بازوپایان و مرجان  به فراوانی یافت می شود . سن سازند مبارک ، کربونیفر میانی تا قسمت زیرین کربونیفر بالایی است و با همبری عادی روی سازند جیرود قرار گرفته است. البته در بعضی جاها در گستره این منطقه در قاعده آن، چند متر کوارتزیت سفید رنگ وجود دارد.

سازند الیکا:

در مقطع شهمیرزاد – بشم ،سازند های درود و روته (پرمین) وجود ندارند. دلیل آن، عدم رسوب گذاری یا نبود چینه ای نیست،بلکه در اثر گسلش در این مسیر این دو سازند حذف شده اند.ولی به شرحی که در ایستگاه ۲ خواهیم دید ، این دو سازند در گستره وسیعی رخنمون دارند.

سازند الیکا در این برش یکی از کامل ترین رخنمون های خود را به نمایش گذاشته است و از سه عضو تشکیل شده که به ترتیب سن زمین شناسی شامل موارد زیر می باشند:

-         بخش زیرین : واحد سنگ آهک های لایه نازک ، همراه آثار فسیل از کرم ها که به نام «آهک کرم دار» معروف است ، در قسمت زیرین آن ضخامتی در حدود ۱۵۰ متر را تشکیل داده است . در این سنگ آهک ها فسیل های دیگری از نرم تنان نیز وجود دارند که خوب حفظ نشده اند.

-         بخش میانی: در این سازند ،ستبرایی از ۶۵۰ متر دولومیت های ضخیم لایه تا توده ای وجود دارند که در واقع بخش اصلی این سازند را تشکیل داده است.

-         بخش بالایی: که «عضو ورسک» نام دارد ، از ضخامتی از چند متر تا ۸۰ متر از سنگ آهک های متبلور شده تشکیل شده است که به گونه عادی روی عضو میانی (بخش دولومیتی ) قرار می گیرد. مجموعه این سه بخش دارای سن تریاس زیرین تا بالایی هستند.

سازند شمشک:

سازند شمشک با سن تریاس بالایی(رتین) و ژوراسیک زیرین ، در این برش از چند واح سنگ چینه ای تشکیل شده است که به ترتیب سن از قدیم به جدید عبارتند از:

-         واحد بازالتی – لاتریتی: این واحد روی بخش ورسک سازند الیکا با همبری ناپیوستگی هم شیب قرار گرفته است. وجود این سه لایه مربوط به پیامدهای فاز کوهزایی (فاز کششی) کیمیرین پیشین است.در بعضی جاها بازالت و در بعضی نقاط لاتریت برونزد دارد. در این برش و در کنار جاده شهمیرزاد به بشم ،رخنمون های سیا رنگی دیده می شوند که جنس سنگ بازالت است این واحد ۵۰ تا ۶۰ متر ضخامت دارد.

-         واحد شیلی – ماسه سنگی زیرین: این واحد شامل ماسه سنگ – شیل ، همراه با لایه های آهکی فسیل آمونیت و بلمنیت است که در آن لایه های نازک ذغالسنگ نیز وجود دارد.در این مقطع به نام عضو شهمیرزاد نام گذاری شده است.

-         واحد شیلی – مارنی : در این واحد ، افزون بر شیل های خاکستری رنگ و مارن های سبز  – خاکستری ، لایه هایی از ماسه سنگ نیز وجود دارد که به نام عضو «دیکتاش» یا عضو «طزره»نیز نامیده می شود.مجموع ضخامت واحد های سازند شمشک در این ناحیه بیش از ۱۵۰۰ متر است.

ایستگاه ۲ – دربند:

از گردنه بشم تا شهمیرزاد فاصله ای در حدود ۶ کیلومتر است که جاده آسفالتی است و برش را می توان با خودرو و قسمت هایی را پیاده (فواصل چند متری) طی کرد و در نهایت به شهمیرزاد رسید.دنباله برش را از محل روستای دربند که در حدود ۵ کیلومتری پایین دست شهمیرزاد قرار دارد،دنبال کرد.

سازند کرتاسه بالایی :

این سازند در فاصله حدود ۵/۳ تا ۴ کیلومتری جنوب شهمیرزاد دقیقا سر پیچ جاده، سمت راست و چسبیده ب ان قرار دارد که با واسطه دگرشیبی روی سازند لار واقع است . این رخنمون یکی از چندین واحد سنگ چینه ای کرتاسه بالایی است که از سنگ آهک هایی با لایه بندی نامنظم همراه با گرهک های چرت تشکیل شده است که ریز فسیل های آن سن کرتاسه بالایی را برای ان مشخص می کنند.

روی این سازند ، واحد سنگ چینه ای دیگری از جنس سنگ آهک ضخیم لایه تا توده ای قرار دارد که دارای رنگ خاکستری روشن است و در آن ،آثار حفرات و نمادهای کارستی دیده می شود. این آهک ها فسیل های رودیست دارند که نشانه سن کرتاسه بالایی است.

سازند روته:

کمی پایین تر از واحدهای سنگی کرتاسه بالایی و در نزدیکی روستای دربند و با واسطه همبری ، گسلی از نوع راستا لغز راست گرد ،سنگ های آهکی پرمین بالایی با عنوان سازند روته با ضخامتی در حدود ۱۵۰ متر رخنمون دارد.در این واحد ،فسیل هایی مانند فوزولین و بازوپاییان مربوط به دوره پرمین بالایی دیده می شود.

روی سازند روته ،سازند های دوره تریاس (واحدهی سازند الیکا)که شرح آن گذشت با ناپیوستگی هم شیب قرار گرفته اند.در همین محل در سمت چپ جاده ،توده کنگلومرایی ضخیم لایه قرمز رنگ با سن پالئوسن وجود دارند که در شکل برش با حرف pg نشان داده شده اند.

ایستگاه ۳ –طالب آباد:

این ایستگاه تقریبا در ۵/۱ کیلومتری جنوب روستای طالب اباد ،حدود ۴ کیلومتری جنوب مهدی شهر (سنگسر سابق)قرار دارد.در این محل در سمت راست جاده ،سازند های زیر دیده می شوند:

سازند دلیچای:

این سازند در قسمت جنوبی به وسیله گسل دیکتاش که یکی از گسل های اصلی ناحیه است از سنگ ها و سازند های دور ائوسن جدا شده  دارای لیتولوژی مارن و آهک های مارنی فسیل دار از نوع آمونیت و بلمنیت هستند. سن سازن دلیچای ،ژوراسیک میانی است و ضخامت آن در این محل حدود ۳۰۰ تا ۴۰۰ متراست که به سمت شرق ،این ستبرا به بیش از ۴۰۰ متر می رسد.

سازند لار:

روی سازند دلیچای و با واسطه هم شیبی سازند لار با لیتولوژی سنگ اهک و آهک های دولومیتی چرت دار با لایه بندی ضخیم توده ای قرار می گیرد که به ندرت در ان فسیل آمونیت نیز یافت می شود.در قسمت شمالی ،شاخه ای از گسل دیکتاش سبب مجاورت این سازند با بخش ماسه سنگی سازند فاجان شده است.

ایستگاه ۴ –جنوب درجزین:

در فاصله بین ایستگاه ۳ تا ۴ ،دشت درجزین قرار دارد که به صورت پوششی روی رخنمون سازند های دیگر به ویژه واحد های سنگی ائوسن را فرا گرفته است،ولی در بعضی نقاط و در کنار جاده ،برونزدهایی از سنگ های سازند کرج که در این منطقه توسعه فراوانی دارند ،دیده می شوند.(برای مثال:واحد مارنی – توفی سبز رنگ که در آن سنگ های آتشفشانی نیز وجود دارند)

در جنوب روستای درجزین ،کوههای پشته مانندی با نام چندران وجود دارند که در آنها ،سازندهایی شبیه بعضی سازندهای پهنه ساختاری ایران مرکزی دیده می شوند. این سازند ها عبارتند از :

-         سازند شیر گشت با سن اردو یسین با لیتولوژی شیل،سنگ آهک و دولومیت.

-         سازند های پادها و بهرام،با لیتولوژی کوارتزیت سفید رنگ (سازند پادها)و سنگ آهک های خاکستری سیاه فسیل دار (سازندبهرام)

این پشته در بر گیرنده تعدادی از سازند های پهنه ساختاری ایران مرکزی است که به وسیله گسل اصلی سمنان از واحد های سنگ چینه ای پهنه البرز جدا شده است.

سازند زیارت:

آخرین رخنمون سنگی که در دو طرف دره رود سمنان دیده می شود،واحد سنگی از جنس برش ،کنگلومرا و ماسه سنگ های دانه درشت است که در ان فسیل نومولیت به فراوانی یافت می شود و ضخامتی بیش از ۱۵۰ متر دارد . این واحد دارای سن ائوسن است.(۴)

 

گسل ها و وضعیت لرزه خیزی منطقه شهمیرزاد

کشور ایران به دلیل قرار گرفتن در کمربند کوهزایی آلپی از جمله ده کشور بلا خیز طبیعی جهان است .یکی از مهمترین بلایای طبیعی ،زمین لرزه است که می توان به زمین لرزه شهریور ۱۳۴۱ بویین زهرا،زمین لرزه شهریور ۱۳۵۷ طبس،زمین لرزه تیرماه ۱۳۶۹ رودبار و زمین لرزه دی ۱۳۸۲ بم کرمان  و بسیاری از زمین لرزه های تاریخی دیگر اشاره کرد که گاهی منجر به نابودی کامل شهر یا روستاهای منطقه وقوع زمین لرزه گردید.

می دانیم که زمین لرزه در نقاطی از زمین رخ می دهد که دارای شرایط ویژه زمین شناسی هستند . یکی از این شرایط وجود گسل ها در آن نقاط ، آن هم از نوع فعال آن در دوره کواترنری (دوران چهارم زمین شناسی ) است ،به عبارت دیگر ،وجود گسل فعال برای وقوع زمین لرزه ضروری است چرا که زلزله در اثر تخلیه ناگهانی انرژی درونی زمین از محل گسل ها رخ می دهد البته خود گسل نتیجه شکست پوسته زمین در اثر نیروهای درونی زمین است بنابراین گاهی اوقات زلزله موجب تولد گسل می شود و گاهی اوقات گسل های قدیمی بدلیل تخلیه انرژی درون زمین موجب بروز زلزله می شوند. با توجه به موقعیت جغرافیایی و زمین شناسی ایران  (واقع شدن در کمربند کوهزایی جوان و فعال آلپ -  هیمالیا) گسل های بیشماری در ایران و استان سمنان وجود دارند که افزون بر لرزه خیزی در گذرگاه تکاملی فعالیت خود، مرز پهنه ساختاری ایران را نیز ترسیم کرده اند.لذا در بررسی مناطق زلزله خیز لازم و ضروری است که گسل های فعال یک منطقه ،دقیقا شناسایی و مشخص گردیده و علاوه بر آن تاریخچه فعالیت آنها در گذشته ، مورد بررسی قرار گیرد بخصوص اگر ساخت سازه خاص یا مراکز سکونتگاهی در یک منطقه  مد نظر باشد.

از ویژگی های مهم گسل، نوع حرکت آن در طول زمان تشکیل است . در این رابطه بسیار مهم است که بدانیم گسل های قبل از دوران چهارم ایران جنبش راست گرد بوده اند. حال آن که گسل های فعال کنونی همگی حرکت چپ گرد دارند.در هر حال گسل ممکن است گاهی راست گرد و گاهی چپ گرد باشد و یا اینکه زمانی هم هیچ گونه حرکتی را موجب نشده باشد.گسل هایی که در ادامه از آنها یاد خواهد شد گسل های مهم استان سمنان و منطقه شهمیرزاد می باشند.شهمیرزاد در دامنه‌ جنوبی  رشته کوههای البرز و در یک منطقه پرخطر از نظر تحرکات زمین‌شناسی و زلزله خیزی  قرار دارد. وجود گسل‌های فراوان  فعال و نیمه‌فعال شاخص چون گسل گرمسار، گسل سمنان، گسل شاهرود، عطاری، مشاء و گسل بزرگ درونه یا کویر در شعاع ۱۰۰ کیلومتری شهر و هم‌چنین گسل‌های متعدد کوچک از جمله گسل بشم در فاصله ۶ کیلومتری شمال شهر و گسل دیکتاش در جنوب شهر زلزله‌خیزی شهر را تشدید می‌‌کند.



 

گسل بشم:

این گسل سراسر ناحیه سمنان را در نوردیده و به حالت راندگی است. گسل فشاری بشم با راستای شمال‌شرقی– جنوب‌غربی و شیب نزدیک به ۵۰ درجه به سمت جنوب‌شرقی از ۶ کیلومتری شمال شهمیرزاد می‌گذرد .طول گسله بشم ۵۲کیلومتر است. گسل بشم به سوی غرب در دشت کندیان از میان رفته و دنباله شرقی آن در ناحیه شورستان – رشم رودبار به گسل بزرگ آبیک- شاهرود می پیوندد.

گسل انزاب:

این گسل در جنوب شهمیرزاد و در فاصله کمی از آن قرار دارد و توسط گسل‌های فرعی متعددی بریده شده است.  دنباله غربی آن در شمال آبگرم در کوه چندران از میان رفته است.به سوی شرق پس از گذر از جنوب رضا آباد (ناحیه جام) و جنوب کوه آب شرف به گسل سمنان می رسد.راستای این گسل نیز به تبعیت از وضعیت عمومی گسل‌های منطقه می باشد.

گسل دیکتاش:

حالت راندگی این گسل گاهی به سوی جنوب می‌‌باشد و دنباله غربی آن در ناحیه آبگرم گویا از بین رفته است و به سمت شرق دنباله آن در شمال ناحیه جام است. که بعد از گذر از چاه محمد علی به گسل سمنان می‌‌پیوندد. پیشینه جابه‌جایی این گسل نزدیک به ۳ کیلومتر است که گسل سنگسر و درجزین آن را جابه‌جا کرده است.

گسل عطاری:

این گسل چون از زیر آبرفت‌های دشت سمنان عبور می کند چندان  مشخص نیست که درناحیه سرخه با گسل سمنان برخورد کرده است یا نه، ولی در ناحیه جام رد آن بسیار مشخص است که هیچ‌جا با برونزدهای کهنسال‌تر از ائوسن همبری نداشته است. بنابراین جابه‌جایی آن چندان زیاد نیست (چند صدمتر) و در سنگ‌های مزوزوئیک که در جنوب آن برونزد دارند .این گسل در محل کلاته عطاری نیز دیده می شود.

گسل سمنان:

این گسل از شمال کوه‌های نوکه و چندران می‌‌گذرد و در بیش‌تر جاها در حالت راندگی است. (راندگی ایران مرکزی بر البرز)دنباله غربی آن از کوهپایه جنوبی کوه نمکدان گذشته و کم و بیش از مرز جنوبی کوه‌های البرز می‌‌گذرد. و دنباله شرقی پس از گذشتن از جنوب کوه پیغمبران از دو راه می توان آ ن را دنبال کردیکی اینکه از آنجا به سوی  بسوی جنوب کوه ریان (ناحیه جام) کشیده شده و به گسل عطاری می‌‌رسد.دیگری که گمان آن بیشتر است از کوهپایه های کوه نمرد گذشته و به سوی تویه می رود. این گسل دارای چند گسل موازی، با راستای شمال‌شرقی– جنوب‌غربی و به موازات گسل عطاری واقع شده، این گسل از طرف غرب به گسل گرمسار متصل می‌گردد.

گسل سی یرد:

این گسل  میان دو گسل اوریم و آبیک– شاهرود قرار گرفته است ونشان می دهد که  از آن‌ها قدیمی‌تر می‌‌باشد. پیشینه جا به جایی این گسل حدود۱۷۰۰ متر برآورد شده است.

گسل اوریم:

این گسل به سوی غرب درناحیه فیروزکوه به گسل آبیک– شاهرود می رسد. دنباله شمال شرقی  آن پس از گذر از هیکوبه سوی بادله کوه می رود.. گسل سی‌یرد در انتهای غربی خود با گسل  اوریم تداخل دارد.

گسل آبیک – فیروزکوه- شاهرود:

یکی از گسل‌های بزرگ و سراسری البرزاست و در برخی جاهایی ، به ویژه آنجا که سنگ‌های دو سوی آن نرم باشند(مارن یا شیل)، شیب آن خیلی کم شده و به حالت روراندگی در آمده است. گسل مشا به طول دست کم ۲۰۰ کیلومتر که از سراسر کوه‌های مرکزی البرز می‌گذرد، از حدود آبیک آغاز شده و به طرف شرق تا دامغان و شاهرود ادامه می‌یابد. در جنوب پرور گسل اوار به این گسل می پیوندد.این گسل، دارای ساز وکار فشاری مماسی چپ‌گرد است. در راستای این گسل بنیادی جوان و دراز، گستره بلند البرز (از سوی شمال) بر روی چین‌های کناری البرز (در جنوب) رانده شده است. در بخش میانی گسل، در شمال‌غرب دهکده آهار و جنوب روته، این گسل دو شاخه شده و شاخه خم دار و سینوسی شمالی دارای شیب زیاد (نزدیک ۷۰ درجه) و به سمت شمال– شمال‌شرقی است.

در غرب روستای مشا، منطقه گسلی با پهنای بیش از ۱۰ متر که به شدت بریده و خرد شده است، قابل مشاهده می‌باشد. در این برش، سازندهای لالون، زاگون، باروت و سلطانیه بر روی آبرفت‌های جوان دره مشا رانده شده‌اند و منطقه گسلی تنها به وسیله لایه نازکی از واریزه‌های سراشیبی پوشیده شده است.

گسل های کوچکتر چندی در ناحیه شناخته شده اند که با گسل های یاد شده در پیوند می باشند و یا آنها را قطع می کنند،آشکارترین آنها گسل اوار و گسل چپگرد موازی آن به نام سیاه خانی است که به هم یک زون از گسل های موازی را به وجود آورده اند. گسل راستگرد شن چاله که در راستای شمال شرقی –جنوب غربی  است . دیگری گسل راستگرد بارکوه که گسل های اسپیلیت و سی یرد را قطع می کند. گسل اسپیلیت که در سوی شمال شرقی به گسل اوریم می پیوندد.گسل سااو که موجب بالا آمدن سنگ های شمشک شده و آنها را در کنار مارنهای ائوسن جای داده است . گسل های چپگرد سنگسر و درجزین و چند گسل دیگر از آن جمله است.(۵)

منابع مورد استفاده در زمین شناسی منطقه شهمیرزاد:

۱)شهرابی ،مصطفی – بازدید زمین شناسی منطقه سمنان (شهمیرزاد) -مجله رشد آموزش زمین شناسی _دوره سیزدهم- شماره ۲ – زمستان ۱۳۸۶-صفحه ۵۵

۲)کمال الدین بازرگانی گیلانی، بهزاد مهرابی ، مرتضی ربیعی- تأثیر بستر کربناتی در شکل گیری کانسارهای سرب و روی شمال غرب شهمیرزاد، البرز مرکزی، ایران -دانشگاه تهران، پردیس علوم، دانشکده زمین شناسی

سال ۱۳۸۷

۳) شهمیرزاد ،بهشت کویر- لاری محمد اسماعیل -انتشارات محسن- سال چاپ ۱۳۸۴- صفحات ۹۲-۹۰

۴)شهرابی ،مصطفی – بازدید زمین شناسی منطقه سمنان (شهمیرزاد) -مجله رشد آموزش زمین شناسی _دوره سیزدهم- شماره ۲ – زمستان ۱۳۸۶-صفحه ۵۹-۵۵

۵)سلطانی ،ملیحه – خلاصه ای از زمین شناسی استان سمنان- مجله آموزشی داخلی گروه آموزشی زمین شناسی اداره کل اموزش و پرورش استان سمنان- ۱۶-۱۴

 http://shahmirzadinfo.ir/?p=588

  نظرات ()
مطالب اخیر آکوامارین تورمالین برمه رز کلسیت تصویر میکروسکوپی از ماسه سنگ گلاکونیت دار فلینت Flint (چرت) گالری تصاویر از دانه های ماسه فلوتستون رودستون فریمستون بافلستون
کلمات کلیدی وبلاگ دکتر شریعتی (۱٤) خدا (۱٠) علی (٧) تکامل (٥) امبری و کلوان 1971 (٥) شاملو (٤) عدالت (۳) عرفان (۳) حق (۳) رسوب شناسی (٢) زمین شناسی (٢) بازیافتگی (٢) تورمالین (٢) عشق (٢) تنهایی (٢) مولانا (٢) پرواز (٢) رودخانه بریده بریده (٢) braded stream (٢) پوسته ایران (٢) دکتر یوان اشتوکلین (٢) سبخا (٢) استروماتولیت (٢) مشاوره پایان نامه میکروفاسیس (٢) سازند پابده (٢) tourmaline (٢) دیاپیریسم (٢) بافت انترولیتیک (۱) محیط رسوبی (۱) تی پی (۱) طاقدیس کاذب (۱) چین رسوبی (۱) ساختمان رسوبی (۱) فرمول محاسبه ضخامت واقعی لایه (۱) ضخامت واقعی لایه (۱) مشاوره پایان نامه سنگ شناسی رسوبی (۱) مشاوره محیط رسوبی (۱) مشاوره چینه نگاری سکانسی (۱) تکتونیک البرز شرقی (۱) تکتونیک البرز مرکزی (۱) رخساره های سازند هجدک (۱) ماسه سنگ های سازند هجدک (۱) محیط رسوبی سازند هجدک (۱) شیست های گرگان (۱) سکانس استراتیگرافی آسماری (۱) کیفیت مخزنی آسماری میدان شادگان (۱) دباپیر (۱) چینه نگاری ژئوشیمیائی (۱) ساختمان های رسوبی (۱) ساخت های رسوبی (۱) سازند شیلی پابده (۱) تکوین پوسته قاره ای ایران (۱) پوسته ایران زمین (۱) زمین لغزش افغانستان (۱) پلاگ های زاگرس (۱) دیاپیرهای زاگرس (۱) محیط رسوبی رودخانه ای (۱) رسوبات رودخانه ای (۱) پابده (۱) عکس استروماتولیت (۱) تبریک روز پدر و مرد (۱) مشاوره پایان نامه زمین شناسی (۱) ندول انیدرید (۱) انیدرید ندولی (۱) jovan stocklin (۱) ندول های انیدرید عهد حاضر سبخایی (۱) انیدرید تبخیری (۱) اشتوکلین (۱) دکتر اسپهبد (۱) چینه شناسی (۱) رودخانه بریدد (۱) رودیست (۱) ریف رودیستی (۱) ژوراسیک کرتاسه (۱) اویستر (۱) چینه شناسی پالئوزوئیک ایران (۱) پالئوزویک (۱) اینوسراموس (۱) inoceramus (۱) فسیل کرتاسه (۱) فسیل ژوراسیک (۱) ضخامت لایه (۱) محاسبه ضخامت واقعی لایه (۱) سپتاریا (۱) septaria (۱) ندول سپتاریا (۱) بایندستون (۱) bindstone (۱) بافلستون (۱) bafflstone (۱) فریمستون (۱) framestone (۱) رودستون (۱) rudstone (۱) فلوتستون (۱) floatstone (۱) دانه های ماسه (۱) ماسه زیر میکروسکوپ (۱) فلینت (۱) flint (۱) گلاکونیت (۱) ماسه سنگ گلاکونیتی (۱) رز کلسیت (۱) rose calcite (۱) calcite (۱) burmese tourmaline (۱) محبت (۱) آسمان (۱) عقاب (۱) تغییر (۱) خاک (۱) زمین (۱) شکست (۱) شناخت (۱) فیروزه (۱) aquamarine (۱) قانون جذب (۱) روح من (۱) دکتر قریب (۱) فسیل (۱) سن زمین (۱) تقوی (۱) رمضان (۱) پیروزی (۱) بهار (۱) فروغ (۱) غدیرخم (۱) نوروز (۱) اوشو (۱) مرگ (۱) انتظار (۱) من (۱) زندگی (۱) پنجره (۱) همایش (۱) ایمان (۱) انسان (۱) دیاژنز (۱) کوهزائی لارامین (۱) chert (۱) کلسیت (۱) سازند آسماری (۱) آکوامارین (۱) انیدرید (۱) جنوب لردگان (۱) چینه نگاری سکانسی (۱) مخروط افکنه (۱) چیستی (۱) نمی نویسم (۱) مشاوره پایان نامه (۱) زمین شناسی نفت ایران (۱) آزمون دکتری90 (۱) phd سراسری (۱) sand (۱) turquoise (۱) زور (۱) فیلد (۱) ruby (۱) مکانیک خاک (۱) کانی شناسی (۱) ماسه (۱) عمر زمین (۱) آنچه هستم (۱) چرت (۱) گنبد نمکی (۱) شیعه علی (۱) زمین لغزش (۱) کوارتز (۱) دکتر آقانباتی (۱) عسلویه (۱) پایان نامه (۱) یاقوت (۱)
دوستان من فصل نامه رسوب و سنگ رسوبی دانشکاه آزاد اسلامی واحد شاهرود دکتر سید علی آقانباتی انجمن علمی زمین شناسی دانشگاه تهران تازه های رسوب و سنگ رسوب سازمان زمین شناسی و اکتشافات معدنی کشور انجمن علمی زمین شناسی دانشگاه تربیت معلم سازمان زمین شناسی ایالات متحده جمعیت زمین شناسان ایالات متحده مدیریت سازمان زمین شناسی و اکتشافات معدنی شمال شرق یاران زمین بیابانها و کویرهای ایران نقشه های زمین شناسی استان خراسان بانک اطلاعاتی نشریات کشور اهدای عضو فروغ فرخزاد کسب درآمد پرتال جامع مشاور ژئوتکنیک bijanuord مترجم متن آن لاین وبلاگ زمین شناسی مصطفی صبوحی پایگاه ملی داده های علوم زمین کشور پرتال زیگور طراح قالب