بررسی ساختمان های رسوبی

بررسی ساختمانهای رسوبی((Sedimentary structures

 

 

مقدمه:

ساختمان های رسوبی، اشکالی در سنگهای رسوبی که حاصل نحوی قرار گیری دانه ها و اجزای اصلی رسوبات بوده ونسبت به سایر قسمت های سنگ متمایز هستند.

این اشکال از دیر باز مورد توجه زمین شناسان بوده زیرا هم تنوع بیشتری نسبت به سایر ساختها در سنگها ی مختلف داشته و هم کاربرد زیادی در گرایشهای دیگرزمین شناسی همچون چینه شناسی و تکتونیک به همراه دارند. بعنوان مثال استفاده از ساختهای رسوبی در موردتشخیص با لا و پایین لا یه های رسوبی مخصوصاً در مکان های تکتونیزه می تواند تعیین کننده نوع ساختار تکتونیکی باشد!

از جمله موارد استفاده و کار برد این اشکال می توان به نکات زیر اشاره کرد:

1) تعیین تفسیر نوع محیط رسوبی قدیمه

2) تشخیص بالا و پایین لایه های رسوبی

3) آنالیز جهت جریان قدیمه و کمک به تفسیر پالئوژئوگرافی محیط

طبقه بندی ساخت های رسوبی

هر چند در مورد طبقه بندی ساختهای رسوبی اتفاق نظر بین زمین شناسان وجود ندارد ولیکن چند تقسیم بندی ارائه شده که به یک تقسیم بندی ( بر اساس زمان تشکیل ساختها ) اشاره می کنیم :

1) ساختهای رسوبی فرسایشی یا قبل از رسوبگذاری:

این گروه از ساخت ها شامل دسته ای می باشندکه قالب اولیه یا مارک(Mark) ساخت ،در اثر فرسایش در زیر آب و قبل از لایه در بر گیرنده خود(لایه بالایی) تشکیل می گردند بدین صورت که در اثر عوامل مختلف حفراتی در روی رسوبات ایجاد می شود که همان قالب اولیه ساخت است درادامه در اثر رسوبگذاری این حفرات پر شده بطوری که بعد از گذشت زمان در صحرا در اثر فرسایش لایه زیرین(لایه ای که زمانی مارک را تشکیل می داده ) ساخت به صورت بر آمدگی درسطح زیر ین لایه بالایی نمایان می شود . از مهمترین این گروه از ساختها می شود به قالب فلوت((Flute cast، قالب شیاری (Groove cast) و اسکور ها (Scours) اشاره کرد.

الف) قالبهای فلوت(Flute Casts):

فلوت کست ها اشکال پشت قاشقی(نا متقارن) هستند که در اثر فر آیند های تغیر جریان به وجود می آیند تشکیل این اشکال به فرسایش مو ضعی توسط جریان های مملو از ماسه ، که از روی سطح گل چسبیده عبور می کند ، نسبت داده می شود .پس از حفر حفره (فلوت مارک) اگر این حفره با رسوبات درشت تر مانند ماسه ریز پر یاپوشیده شود درآینده ما شاهد روئت آنها به صورت برآمدگیهای نا متقارن در زیرلایه ماسه ای با لایی خواهیم بود

این اشکال از ساختمانهای مشخص توربیدایت ها هستند و غالباً به صورت گروهی که همگی دارای جهت و اندازه مشخص هستند یافت می شوند (همانند تصویر بالا) این اشکال ساخت های قابل اعتمادی برای تعیین جهت جریان هستندبه طوری که همیشه سمت با شیب زیاد مخالف جهت جریان(سمت چپ شما در تصویر زیر) و سمت با شیب کم(سمت راست شما) موافق جهت جریان می باشد بنابراین در تصویر زیر جهت جریان از سمت چپ شما به سمت راستتان خواهد بود . همچنین ناگفته نباشد از این اشکال می شود برای تشخیص بالا و پایین لایه های رسوبی استفادکرد به طوری که حتماَ تا به حال متوجه شدید همیشه لایه در بر گیرنده فلوت کست ها نسبت به لایه گلی زیرین جوانتراست.

ب) قالب شیاری (Groove cast):

آثار شیاری عبارت از رشته یا رشته های خطی که در سطح زیرین لایه های ماسه سنگی وجود داشته که در اثر پر شدگی شیار های کنده شده در گلسنگ های زیرین تشکیل شده اند.

اغلب اینشیارها در اثر حرکت و جابجایی شیئی که روی رسوب کشیده شده ویاچرخیده شده باشد حاصل می شود وحتی گاهی می توانخود مانع را در انتها ی اثر جریانی دید . (مانند تصویر زیر) این اشکال نیز همچون فلوت کستها در سطح زیرین لایه های توربیدایته یافت می شوند. همچنین می توان آنها را در محل هایی همچون دشت سیلابی و در رسوبات تخریبی نواحی کم عمق دریا جستجو کرد . قالب های شیاری علاوه بر تعیین بالاو پایین لایه به عنوان شاخص مفیدی برای تعیین جهت و امتداد جریان قدیمه نیز بکار می رود .

 

نکته: نوع دیگر از شیارها وجود دارد که به قالب های شیار دار (Gutter casts) می گو یند که مشابه آثار شیاری بوده وبه فرم رشته های کشیده در سطح زیرین ماسه سنگ ها دیده می شوند این ساختمانها در رسوبات مناطق کم عمق دریا  فراوانند و بیشتر موارد توسط جریان های طوفانی تشکیل می شوند

ج) اسکور و کانال (Scour and channel):

این ساختها عموماَ در رسوبات تمام محیط هایافت می شوند.اسکورهاحاصل جابجایی ذرات بوده ونشاندهنده ی فر سایش در در مدت زمان کوتاه می باشند ونسبت به کانالها دارای اندازه ی کوچکتری اند (درحد سانتی متر) . اما کانالها نسبت به اسکورها ، دارای شکل منظم تر و بزرگتری هستند پس در مدت بیشتری در معرض فرسایش قرار گرفته اندبه طور کلی این ساخت های فرسایشی را بدین صورت طبقه بندی می کنند .اگر N را پهنای کانال و H را ارتفاع آن در نظر بگیریم نسبت این دو نوع کانال را مشخص میکنند: 

* اگراین نسبت در حد سانتیمتری باشد به آن اسکور می گویند.

* اگراین نسبت کمتر از 1متر باشد به آن باریکه یا تنگه می گویند.

* اگراین نسبتمابین 1 تا10متر باشد به آنکانالباریک(تنگ)میگویند  

*اگراین نسبت مابین 10 تا30 مترباشد به آنکانال پهن(عریض) می گویند.  

*اگراین نسبت بیشتر از 30 متر باشدبه آنوادی می گویند.  

این دو ساختمان(اسکور و کانال) را می توان به توسط قطع شدن سطوح لایه بندی یا لامیناسیون در رسوبات زیرین تشخیص داد مثلا در شکل زیر( در اثر کنده شدن لایه زیرین بدلیل حرکت آب یک کانال تشکیل شده سپس این کانال بعد از گذشت زمان توسط رسوبات پر شده) همانطور که ملاحظه می شود و بیان شد ما توانستیم این کانال را بدلیل قطع شدن لایه های زیرین تشخیص دهیم

نا گفته نماند بهترین محیط ها برای تشکیل کا نال ها محیط رود خانه ای و دلتایی می باشند هر چند می توانند در مناطق یخچالی ، پهنه های جذر و مدی و...نیز تشکیل شوند . و همچنین ازاین اشکال فرسایشی می شودبرای تشخیص جهت جریان قدیمه استفاده کرد.  

نکته1: برای تشخیص جهت جریان قدیمه فقط می توان از ساختهای قبل از رسوب گذاری(فرسایشی) و همزمان رسوبگذاری استفاده کرد.

نکته 2: در بخش بعدی ازطبقه بندی ساختما نهای رسوبی وارد بحث ساخت های همزمان با رسوبگذاری می شویم.

 

/ 0 نظر / 11 بازدید