اثر مکانیسم فشاری ـ مماسی در ایجاد دیاپیرهای نمکی و رابطه آن با ولکانیسم اسیدی ـ

موضوع: سمپوزیوم دیاپیریسم

اثر مکانیسم فشاری ـ مماسی در ایجاد دیاپیرهای نمکی و رابطه آن با ولکانیسم اسیدی ـ آلکالن و علل تمرکز عناصر لیتوفیل 

 

  
 این عکس رو در تاریخ 21/2/92 از استاد گرفتم- گسل مشاء
 
خلاصه مطالب:
     حرکت نمک بطور کلی فرع عملکرد فشارهای کوهزائی و نتیجه تأثیر تکتونیک عمومی بویژه در منطقه زاگرس میباشد. گسلهای عمیق و نیز گسلهای برشی معبرهای مناسبی برای خروج مواد تبخیری و نمک در اثر نیروهای فشاری ـ مماسی می‌باشند. حوزه‌های رسوبی ـ تبخیری به هنگام دیاژنژ دارای مقادیری آب ثقلی و آب تبلوری بوده و نمکهای مختلفی (پلی هالیت) را بوجود می‌آورند. بطورکلی اگر حرارت اولیه را در آغاز حرکت دیاپیریسم در اثر عوامل مختلف جابجائی حرارتی حدود 100 درجه در نظر گرفته شود، این مقدار در اثر افزایش فشار رسوبات و انباشتگی (Loading) آنها می‌توانند چندین برابر افزایش یابد و طبیعی است که ضریب انتقال حرارتی (Thermal Conductivity) بطور ثابت افزایش می‌یابد. در اینصورت فاز جامد به فازهای مایع و بخار و حتی در شرائط فوق بحرانی (Supercritical) فقط عناصر فرار را در خود میتواند متمرکز سازد. وجود سنگهای ولکانیکی مختلف در گنبدهای نمکی حاصل ازدیاپیرسم بحثی است تجربی با این سئوال که آیا دیاپیریسم خود می‌تواند ماگماتوژن باشد؟ اعمال درجه حرارت و فشار و اثرات ذوب مجدد و ذوب بخشی(Partial Melting) را میتوان بویژه در گنبدهای نمکی جنوب شرقی زاگرس مشاهده نمود. تنوع ولکانیکها با حفظ ساخت و بافت لیتولوژیکی و پتروژنتیکی منحصر به خود بر اثر افزایش گرادیان حرارتی ـ فشاری و افزایش مقدار سیلیس در فاز خمیری، ایجاد ذوب مجدد و تأثیر آن بر رسوبات ماسه سنگی در دیواره‌ها و مرکز دیاپیریسم بگونهای ایجاد ماگماهای محلی نموده و منجر به خروج ولکانیک‌های متفاوت و خروجیهائی از نوع ریولیت با کوارتز بی‌رومبوئدری، کریستال لی تیک توف، کریستال ویتریک توف، برش ریولیتی، دایکهای کراتوفیر و مهمتر از همه گسترش ایگنمتریتهای ریولیتی گشته که نتیجه تزریق فاز گازی در خلال شکستگیهای دیاپیری به هنگام فشارپذیری مماسی ـ جانبی می‌باشد که از دریچه تکتونیکی دیاپیریسم به بالا رانده شده است و سال یابیهای انجام شده برروی ولکانیکها نیز سنین متفاوتی را از دیرباز تا جدید نشان داده شده است. وجود عناصر لیتوفیل بخصوص اورانیم و کانی سازیهای ثانوی حتی بصورت اورانینیت آواری (دتری تیک) و اسفرولیتهای پشبلند گومیتی شده و افزایش چشم‌گیری از استرانسیم حاکی از یک افزایش هیپر سیلیسی در نتیجه ذوب محلی می‌باشد و ایجاد دگرگونی و حالت گنیسی شدن در نتیجه دیاپیریسم بنام گنیس دیاپیری به همراه آهن‌زائی، دولومیتی شدن، فرسایش‌های ژیپکریتی و غیره همگی حکایت از فعالیت دیاپیرهای نمکی در پروسه دیاپیریسم می‌نماید.
نویسنده دکتر محمدرضا اسپهبد 1369

   

/ 0 نظر / 29 بازدید